Bài tháng 4/2013: Buồn vì những điều trông thấy nơi lễ, hội

Buồn vì những điều trông thấy nơi lễ hội, Chuyên đề Mặt trận và cuộc sống số 21, tháng 4/2013

         Với tâm thức tín ngưỡng "bàng bạc" của người Việt, Tết- mùa xuân như đến hẹn lại lên, đã gắn liền với lễ hội, gắn với không khí nhà thờ, đình chùa. Trong không gian tín ngưỡng ấy, tâm hồn mỗi người dường như được thăng hoa cùng không khí của đất trời. Tuy nhiên, không phải mọi hoạt động đó đều lành mạnh, nếu chúng ta nhìn nhận chúng từ góc độ văn hóa. Bài viết này, chúng tôi nhận diện một số mặt trái của lễ hội.

Bài tháng 3/2013: Văn hóa biển Việt Nam (Văn hóa- Nghệ thuật, 3/2013)

Phạm xuân Hoàng, "Văn hóa biển Việt Nam", tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, Bộ Văn hóa Nghệ thuật, số 3/2013.

Một số yêu cầu về giáo dục nhân cách sinh viên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường

Bài viết chung cùng Đặng Văn Luận,tạp chí Giáo dục và xã hội, số 1+2/2013

Tóm tắt

Kinh tế thị trường (KTTT) đã và đang có những tác động không nhỏ đối với sự phát triển con người Việt Nam nói chung, sinh viên (SV) Việt Nam nói riêng. Bên cạnh những mặt tích cực cần phát huy, còn không ít những tiêu cực cần loại bỏ, đặc biệt nguy hại nếu các mặt tiêu cực tiếp tục nảy sinh và tồn tại ở lớp SV. Tuy nhiên, nếu được giáo dục định hướng tốt, trong môi trường lành mạnh, các em có thể sớm hoàn thiện nhân cách và thể hiện những phẩm chất đạo đức ưu trội, góp phần tạo nên những con người Việt Nam thời đại mới. Bài viết nêu lên một số yêu cầu và các giải pháp để giáo dục nhân cách cho SV Việt Nam trong điều kiện KTTT hiện nay.  

1. Đặc điểm của SV Việt Nam trong điều kiện KTTT hiện nay

Con người ra đời và tồn tại, ít nhiều mang những đặc điểm của con người truyền thống, lại vừa là sản phẩm của nền kinh tế - xã hội hiện thời. Do vậy,  ngoài những nét tính cách truyền thống được trao truyền lại, con người Việt Nam hiện tại, về cơ bản, cũng chính là kết quả của sự vận hành KTTT, cũng như quan hệ tác động qua lại giữa KTTT với các mặt chính trị, văn hóa, xã hội. Bàn đến nhân cách SV Việt Nam trong điều kiện KTTT chỉ là khu biệt với một lớp người Việt Nam trong KTTT hiện nay.

Nước ta đang xây dựng nền KTTT định hướng XHCN. Điều kiện KTTT hiện nay với những mặt năng động, tính cạnh tranh và đề cao hiệu suất của các khâu sản xuất, phân phối, lưu thông đã sản sinh ra một lớp người lao động “mới” khác với con người của cơ chế kinh tế cũ⁽¹⁾. Nhìn một cách khái quát trên phương diện tích cực, con người Việt Nam nói chung, SV nói riêng trong KTTT, đã hình thành các phẩm chất nổi bật đó là tính năng động, coi trọng thực tế, chú trọng hiệu quả, có phong thái linh lợi, cởi mở và dân chủ hơn (nếu so sánh với các thế hệ cũ).

- Năng động để cạnh tranh, thích nghi với sự thay đổi, tích cực tìm kiếm cơ hội và ứng phó với hoàn cảnh thực tế, đó là một yêu cầu của thị trường. Do vậy, trong điều kiện KTTT, SV phải năng động trong học tập, nghiên cứu khoa học, trong tìm kiếm cơ hội việc làm. Các em phải liên tục học tập trong nhiều lĩnh vực, nội dung khác nhau, từ chuyên môn đến ngoại ngữ, CNTT, các kỹ năng mềm (soft skills),... để đáp ứng các yêu cầu của công việc khi ra trường, của nhà tuyển dụng lao động và sự thay đổi không ngừng trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

- Thực tế: KTTT đặt mọi thứ lên bàn cân lý tính, sự hơn thiệt, lợi ích, hiệu quả, do vậy đã tham gia vào sản xuất thị trường, nghĩa là cũng phải thực tế trong nhìn nhận và giải quyết vấn đề, chú trọng tính hiệu quả và tính thực lợi. Ví dụ: Ngày nay trong giao tiếp, mọi người chú trọng đi vào nội dung, không rườm rà, tiết kiệm thời gian. Với ảnh hưởng này, SV cũng nhìn mọi thứ thực tế hơn như về chi tiêu, sinh hoạt trong đời sống, về quan hệ tình cảm kể cả quan hệ thầy trò. Không ít người cho rằng, trong KTTT tình cảm thầy- trò có phần phai nhạt; quan hệ tình cảm của SV trở nên thực dụng hơn; sự xây dựng các mối quan hệ cũng như độ bền chặt của các quan hệ được chủ yếu thông qua công việc, lợi ích hơn là những lí do khác.

- Tính "linh lợi", tính "đa diện", khó ước đoán: trong điều kiện KTTT do hoàn cảnh sống và làm việc, với những quan hệ đa chiều của thị trường, con người không còn thuần túy, hiền lành chân chất mà mang "tính thị trường", giao lưu, cởi mở và hội nhập. Do vậy, trong tính cách vừa mang những thuộc tính bản chất vốn có, vừa năng động và luôn thay đổi, có chút tinh khôn thị trường, có chút "thời cuộc", hội nhập,... thậm chí là cả sự tinh vi, lọc lõi. Dường như trong nền kinh tế này, người ta khó chấp nhận một con người nhìn cuộc đời đơn giản, chân chất, thiếu hiểu biết, thiếu nhạy bén và mỗi người trở nên "đa diện" hơn, khó ước đoán qua vẻ bề ngoài. Với SV, trong môi trường sống ở các khu đô thị, công nghiệp, với các quan hệ thương mại sôi động, sự thay đổi khá nhanh của CNTT, "đời sống số" (digital life), đã làm cho tư duy của họ nhanh nhạy hơn, trở nên “sớm” khôn ngoan hơn. Linh lợi để học tập và hoàn thiện tốt hơn, linh lợi cũng để thay đổi đáp ứng các yêu cầu của thị trường đang vận động, đó là một phẩm chất không thể thiếu của con người hiện đại.

Bên cạnh những mặt ưu trội nêu trên, điều kiện KTTT cũng làm nảy sinh trong con người Việt Nam nói chung, SV Việt Nam nói riêng những tính cách xấu, khơi dậy những bản tính thấp kém của con người, không ít học giả gọi mặt trái của KTTT đối với đạo đức con người như: tính giả dối, thực lợi, coi trọng đồng tiền, hưởng thụ, chờ đợi, thói vô cảm, cá nhân cực đoan,… Những mặt tiêu cực này, đặc biệt nguy hại nếu tiếp tục nảy sinh và tồn tại ở lớp trẻ, bởi tuổi trẻ, hơn ai hết là lớp người đang hình thành và hoàn thiện nhân cách, họ chính là mùa xuân của xã hội, là tương lai dân tộc sẽ kế tục sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.

SV là tầng lớp năng động, nhạy cảm với thời cuộc, cảm xúc sôi nổi dễ hòa nhập với thời đại nhưng cũng còn nhiều bồng bột, dễ  sa ngã trước những cám dỗ của cuộc sống. Tuy nhiên, nếu họ được giáo dục, định hướng tốt, trong một môi trường lành mạnh, sẽ sớm hoàn thiện nhân cách và thể hiện những phẩm chất đạo đức ưu trội để góp phần tạo nên những con người Việt Nam mới năng động và hội nhập, thông minh, giàu lòng nhân ái, đủ sức gánh vác những trọng trách của thời đại. 

Chúc mừng sinh nhật và tặng quà công đoàn viên, một nét đẹp của cơ quan

Đến nơi công tác mới, năm đầu tiên, bất ngờ nhận được thiệp và tặng quà của Chị Chủ tịch Công đoàn cơ quan trao cho mình, bỗng có một cảm giác khác thường. Thực ra đến tuổi đi làm, sinh nhật là chuyện không lớn, nhưng vào ngày đó, bạn bè, đồng nghiệp hay tập thể nhớ đến mình, được sự quan tâm, chúc mừng, cũng thấy vui vui. 

Đối với các cơ quan đơn vị sự nghiệp, với ngân quỹ ít ỏi, làm được như thế này cũng là nét đẹp, đáng quý!

Rừng “vàng”tan hoang bởi “tặc”

300.000m³ gỗ lậu đâu phải con số cuối cùng!

Vụ phá rừng ở Sơn Hồng, Hương Sơn, Hà Tĩnh được phát hiện vào tháng 3/2012 đã chấn động dư luận, nhiều tờ báo dùng những từ đắt giá để mô tả vụ việc này: vụ phá rừng “tàn khốc” nhất ở Hà Tĩnh, vụ “móc ruột” kinh hoàng! Tuy nhiên, phát hiện vụ việc này không phải là lực lượng bảo vệ rừng- kiểm lâm viên mà công thuộc về bộ độibiên phòng Hà Tĩnh. Lực lượng biên phòng này đã phát hiện và đưa ra khỏi rừng 333/487 m3 gỗ lậu. Được biết, rừng Sơn Hồng rộng hơn 17.000 ha do Ban quản lý bảo vệ rừng Hồng Lĩnh (Công ty lâm nghiệp và dịch vụ Hương Sơn) và xã Sơn Hồng quản lý. Dọc tuyến đường biên giới “độc đạo” có đến 5 trạm kiểm soát lâm sản của 5 cơ quan chức năng, nhưng từ tháng 6-2011 đến thời điểm bị phát hiện vùng rừng này vẫn bị lâm tặc tàn phá như chỗ không người. 333 m khối gỗ không hẳn là con số cuối cùng, nếu truy ngược về trước đó, cũng có thể nhiều hơn khi tìm kiếm trong những bụi bờ rừng, nơi mà lâm tặc đang che dấu những thớ gỗ quý chờ thời cơ tiêu thụ!

Chúc mừng Chú Trần Văn Chí

Chú Chí đón nhận Huân chương Lao động Hạng III tại Lễ Kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam của Trường ĐH Lâm nghiệp 2012

Tôi từ Hà Nội lên ĐH Lâm nghiệp (trước ở Xuân Mai, thuộc Hà Tây cũ) vào năm 2002, đó là dịp lên Phòng Hành Chính nộp hồ sơ thi công chức, lần đầu tiên gặp Chú, Chú đã rất thân tình. Tôi nhớ mãi câu nói của Chú, mặc dù hồi đó cháu chưa phải là người của Nhà trường: Thầy có cần xe cộ đi đâu, lấy xe tôi mà đi! Chưa quen biết nhưng chú đã chủ động tin cậy và cảm thông chia sẽ, quả là điều tôi hiếm gặp ở người khác.

Rồi cuối năm đó, tôi về trường công tác, chú cháu trở nên thân quý nhau, chú đã quan tâm động viên và đã giúp đỡ tôi nhiều trong cuộc sống. Với Chú, có nhiều kỉ niệm mà có lẽ tôi có thể viết ra hàng trang giấy. Những lúc chú cháu ngồi tâm tình trong ngôi nhà nhỏ "xơ cua" của chú trong Hòa Sơn (Hòa Bình) về nhiều vấn đề của cuộc sống, sự cách biệt tuổi tác tuy lớn, nhưng tâm tình thì cởi mở và tôn trọng nhau như những người bạn.

Năm 2011, tôi xa trường sang một đơn vị mới, chú cháu vẫn liên hệ thông tin, chia sẽ lẫn nhau, cảm giác vẫn là những người cùng một nhà.

Năm nay, chú được nhận Huân chương Lao động hạng III, với chức danh một người cán sự, thành tích ấy quả là quá lớn. Chú có mời tôi, song tôi không lên tham dự chúc mừng Chú được. Nhận được những bức hình này, tôi tải lên đây như một sự chia sẻ, một niềm vui, cả sự biết ơn. Chú đã đạt được nhiều những thành công mà bình thường khó có thể biết được. Một trong những điều đó là nhận được niềm tin quý của nhiều người, dù họ ở những tầng bậc xã hội nào đi chăng nữa! Với tôi, trong cuộc sống này, để tìm được một "người thật, việc thật" như chú Chí sẽ là không có nhiều!. Chú mãi là người bạn vong niên của tôi. Kính chúc chú về hưu vẫn giữ được sự lạc quan và có thêm những niềm vui mới.

Hà Nội, Đông 2012

Liên hoan cuối năm: niềm vui ít gặp!

Liên hoan cơ quan cuối năm cũng vui vui!

Lâu lắm mới có một không khí như thế, cứ như thời bao cấp. Lợn mán tự mổ, bàn ghế bát đũa tự dọn. Quan khách gồm một số vị nghỉ hưu. Rượu ngon, ai nấy tâm trạng phấn chấn.

Hôm đó mình-một kẻ tửu lượng kém, cũng đã uống khá nhiều và phải ngủ lại ở phòng in tới chiều muộn, về nhà vẫn còn cảm giác say. Một số anh em đi hát tới chiều. Hôm sau, mọi người vẫn còn thăm hỏi nhau về cảm giác của ngày hôm trước. 

Quả thực, khi cuộc sống đã đầy đủ hơn, mâm cao cỗ đầy đôi khi không còn vấn đề lớn. Quan trọng là không khí, quan trọng là đến để hội cùng nhau, vui cùng nhau, và đôi khi là để được say cùng nhau.

Cám ơn VTT (ISSI) đã cho mình cái không khí thân tình ấy. 

Chúc mừng cậu em đã bảo vệ thành công luận văn Thạc sĩ kinh tế

HẰNG SỐ TÍNH CÁCH NGƯỜI XỨ NGHỆ TRONG BỐI CẢNH ĐẤT NƯỚC HỘI NHẬP

Bài đăng chuyên san KHXHNV Nghệ An số 8, tháng 11/2012. 
Xem tại đây: http://www.mekongnet.ru; or at:
http://www.vanhoanghean.com.vn/dat-va-nguoi-xu-nghe6/nguoi-xu-nghe43/hang-so-tinh-cach-nguoi-nghe-trong-boi-canh-dat-nuoc-hoi-nhap; http://www.ngheandost.gov.vn/JournalDetail/ar1622_Hang_so_
tinh_cach_nguoi_xu_Nghe_trong_boi_canh_dat_nuoc_hoi_nhap.aspx
http://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/2012/12/12/hang-so-tinh-cach-nguoi-xu-nghe-trong-boi-canh-dat-nuoc-hoi-nhap/

Hằng số tính cách người xứ Nghệ trong bối cảnh đất nước hội nhập

Ngày đăng tin : 1/10/2013.

Xứ Nghệ là tiểu vùng văn hóa bao gồm hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Con người xứ Nghệ có những nét tính cách nổi trội khó pha lẫn với bất kỳ một vùng miền nào của đất nước, điều này đã được không ít nhà nghiên cứu, nhà chính trị nhận định. Trong bài viết này, tác giả nêu lên một khía cạnh có thể coi là hằng số tích cách của người Nghệ, lý giải cơ sở nẩy sinh của những tính cách này và nhìn nhận khả năng biến đổi của tính cách Nghệ trong giai đoạn đất nước hội nhập quốc tế; đồng thời, tác giả cũng đưa ra một số khuyến nghị về phát huy phẩm chất tốt đẹp của người Nghệ trong bối cảnh ấy.

Xứ Nghệ bao gồm vùng đất Nghệ An và Hà Tĩnh, từ huyện Quỳnh Lưu ở phía Bắc cho tới Kỳ Anh ở phía Nam với chiều dài khoảng 200 km, tuy hai vùng hành chính khác nhau nhưng “xét về mặt văn hóa thì gộp lại làm một lại hợp lí hơn”; “... Nghệ An và Hà Tĩnh lại tuy hai mà một”(Đinh Gia Khánh - Cù Huy Cận, 1995, tr.129), một tiểu vùng văn hóa thống nhất. Kỳ thực, người Nghệ An và Hà Tĩnh trong nếp nghĩ và lối sinh hoạt hằng ngày ít khi có sự phân chia rạch ròi đâu là Nghệ An, đâu là Hà Tĩnh. Cũng có thể nói, đó là một ranh giới mờ. Trong bài viết này, chúng tôi cũng không có ý định tách bạch xứ Nghệ vì làm điều này là rất khó mà cố gắng nhìn nhận điểm chung thống nhất trong tính cách Nghệ đã được hình thành từ bao đời nay. I. Một số nét tính cách ưu trội của người xứ Nghệ và cơ sở tự nhiên - xã hội tạo dựng nên những nét tính cách ấy Dưới góc nhìn của nhiều nhà nghiên cứu, nhà văn hóa thì xứ Nghệ có nhiều điểm mạnh trong tính cách, nói rộng ra là nhân cách khó pha lẫn với một vùng miền nào khác của đất nước. Có ý kiến cho rằng, “nói đến xứ Nghệ, điều trước tiên không thể không nói tới là con người, một biểu hiện độc đáo và gây ấn tượng nhất” (Ngô Đức Thịnh, 2009, tr.194). Cố học giả Đặng Thai Mai khi nói về con người Nghệ, nhận xét, người Nghệ “can đảm đến sơ suất, cần cù đến liều lĩnh, kiên quyết đến khô khan, và tằn tiện đến... cá gỗ!”(Đặng Thai Mai, 1960, tr.37). GS. Vũ Ngọc Khánh, một người con của chính đất Nghệ đã nghiên cứu người Nghệ và đưa ra những nhận định, đó là trong mỗi con người Nghệ có(1) “4 đặc điểm: (1) Có lý tưởng trong tâm hồn; (2) Sự trung kiên trong bản chất; (3) Sự khắc khổ trong sinh hoạt; (4) Sự cứng cỏi trong giao lưu”. Cố Tổng Bí thư Lê Duẩn, nhìn nhận: “Có lẽ những người thông minh nhất và sâu sắc nhất thì Nghệ Tĩnh này là một nơi trung tâm”(7; tr.185). Còn cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng phát biểu: “Con người Nghệ Tĩnh là vốn quý nhất của địa phương và của cả nước”(7; tr.18). Trên đây là những cái nhìn khá căn bản của các nhà nghiên cứu, nhà chính trị về tính cách của người Nghệ. Đi vào chi tiết, chúng tôi nhận thấy người Nghệ có mấy điểm ưu trội như là hằng số văn hóa của người xứ Nghệ: